Tìm hiểu cách thị trường chứng khoán Việt Nam hoạt động, các sàn HOSE, HNX, UPCoM, giờ giao dịch, biên độ giá và chu kỳ thanh toán dành cho người mới bắt đầu.
Thị trường chứng khoán hoạt động như thế nào?
Nếu ví nền kinh tế là một cơ thể sống thì thị trường chứng khoán chính là hệ tuần hoàn của dòng vốn.
Đây là nơi:
Doanh nghiệp huy động vốn để phát triển.
Nhà đầu tư mua bán cổ phiếu.
Giá cổ phiếu được hình thành dựa trên cung và cầu.
Ví dụ:
Công ty A cần 5.000 tỷ đồng để xây thêm nhà máy.
Thay vì vay ngân hàng toàn bộ, công ty có thể phát hành cổ phiếu.
Những người tin tưởng vào triển vọng của công ty sẽ mua cổ phiếu và trở thành cổ đông.
Sau đó, các cổ đông có thể mua bán cổ phiếu với nhau trên thị trường chứng khoán.
Đó chính là cách thị trường vận hành mỗi ngày.
Ai tham gia thị trường?
Có bốn nhóm chính.
1. Doanh nghiệp
Là đơn vị phát hành cổ phiếu để huy động vốn.
Ví dụ:
Ngân hàng
Công ty thép
Công ty công nghệ
Công ty bán lẻ
2. Nhà đầu tư cá nhân
Đây là nhóm đông đảo nhất.
Chính là chúng ta.
Có người đầu tư vài triệu đồng.
Có người đầu tư hàng chục tỷ đồng.
3. Nhà đầu tư tổ chức
Bao gồm:
Quỹ đầu tư
Công ty bảo hiểm
Ngân hàng
Quỹ hưu trí
Đây là nhóm có nguồn vốn rất lớn và thường đầu tư dài hạn.
4. Công ty chứng khoán
Họ đóng vai trò trung gian.
Ví dụ:
Mở tài khoản.
Nhận lệnh mua bán.
Lưu ký chứng khoán.
Cung cấp ứng dụng giao dịch.
Nếu không có công ty chứng khoán, nhà đầu tư không thể giao dịch trực tiếp trên sàn.
Việt Nam có bao nhiêu sàn chứng khoán?
Hiện nay có ba thị trường giao dịch cổ phiếu chính.
1. HOSE
HOSE là viết tắt của:
Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh.
Đây là sàn lớn nhất Việt Nam.
Nơi tập trung nhiều doanh nghiệp có quy mô lớn.
Ví dụ:
FPT
HPG
VNM
MWG
ACB
VCB
Đặc điểm:
✔ Thanh khoản cao.
✔ Minh bạch.
✔ Được nhiều nhà đầu tư quan tâm.
Biên độ dao động giá:
±7% mỗi phiên.
2. HNX
HNX là:
Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội.
Quy mô nhỏ hơn HOSE.
Có nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Biên độ dao động:
±10%.
3. UPCoM
UPCoM là nơi giao dịch cổ phiếu của các công ty đại chúng chưa niêm yết trên HOSE hoặc HNX.
Đặc điểm:
Chất lượng doanh nghiệp không đồng đều.
Biến động giá thường lớn hơn.
Thanh khoản của nhiều mã thấp.
Biên độ:
±15%.
Người mới nên ưu tiên tìm hiểu và đầu tư các doanh nghiệp tốt trên HOSE trước khi mở rộng sang các thị trường khác.
VN-Index là gì?
VN-Index là chỉ số phản ánh biến động giá của các cổ phiếu niêm yết trên HOSE.
Có thể hiểu đơn giản:
Nếu phần lớn cổ phiếu trên HOSE tăng giá, VN-Index thường tăng.
Nếu phần lớn giảm, VN-Index thường giảm.
Tuy nhiên, không phải tất cả cổ phiếu đều có ảnh hưởng như nhau.
Những doanh nghiệp có vốn hóa lớn như ngân hàng, công nghệ hoặc tiêu dùng sẽ tác động mạnh hơn đến chỉ số.
Vì vậy, đôi khi bạn sẽ thấy:
VN-Index tăng nhưng nhiều cổ phiếu vẫn giảm.
Hoặc VN-Index giảm nhưng danh mục của bạn vẫn tăng.
Đây là điều hoàn toàn bình thường.
Giờ giao dịch chứng khoán
Thị trường không hoạt động 24/7.
Thông thường giao dịch diễn ra từ thứ Hai đến thứ Sáu, trừ ngày nghỉ lễ.
Phiên giao dịch gồm:
Buổi sáng
09:00 - 11:30
Buổi chiều
13:00 - 15:00
Trong đó có các khoảng thời gian xác định giá mở cửa và giá đóng cửa mà bạn sẽ tìm hiểu kỹ hơn ở bài về ATO và ATC.
Chu kỳ thanh toán T+2
Đây là khái niệm khiến nhiều người mới bối rối.
Ví dụ:
Bạn mua cổ phiếu vào thứ Hai.
Sau khi lệnh khớp, cổ phiếu chưa thể bán ngay lập tức.
Theo chu kỳ thanh toán hiện hành, sau T+2 ngày làm việc, cổ phiếu sẽ về tài khoản và bạn mới có thể thực hiện giao dịch bán theo quy định.
Tương tự, khi bán cổ phiếu, tiền cũng sẽ được ghi nhận theo quy trình thanh toán của công ty chứng khoán.
Vì vậy, người mới cần hiểu rõ thời gian thanh toán để chủ động kế hoạch đầu tư.
Người mới cần nhớ điều gì?
Đừng cố học tất cả chỉ trong một ngày.
Hãy ghi nhớ bốn điều quan trọng:
Hiểu doanh nghiệp trước khi mua cổ phiếu.
Biết cổ phiếu đang giao dịch trên sàn nào.
Nắm được giờ giao dịch.
Hiểu chu kỳ thanh toán để tránh nhầm lẫn.
Khi nắm vững những kiến thức này, bạn sẽ tự tin hơn khi chuyển sang bước tiếp theo là đọc bảng điện và đặt lệnh mua bán.
Tóm tắt bài học
Thị trường chứng khoán là nơi doanh nghiệp huy động vốn và nhà đầu tư giao dịch cổ phiếu.
Việt Nam có ba thị trường chính: HOSE, HNX và UPCoM.
Mỗi sàn có biên độ dao động giá khác nhau.
VN-Index phản ánh biến động của nhóm cổ phiếu trên HOSE.
Thị trường giao dịch theo khung giờ cố định.
Chu kỳ thanh toán T+2 là kiến thức cơ bản mà mọi nhà đầu tư cần hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Người mới nên mua cổ phiếu trên sàn nào?
Nếu mới bắt đầu, bạn nên ưu tiên các doanh nghiệp lớn, minh bạch và có thanh khoản tốt trên HOSE.
Có phải VN-Index tăng thì cổ phiếu nào cũng tăng?
Không. VN-Index chỉ phản ánh xu hướng chung của thị trường. Mỗi cổ phiếu vẫn có thể tăng hoặc giảm tùy vào kết quả kinh doanh và cung cầu riêng.
Có giao dịch chứng khoán vào cuối tuần không?
Không. Thị trường chứng khoán Việt Nam chỉ giao dịch vào các ngày làm việc theo quy định, trừ ngày nghỉ lễ.
Bài tiếp theo
Học chứng khoán #03: Cách đọc bảng giá chứng khoán cho người mới
Trong bài tiếp theo, bạn sẽ được hướng dẫn cách đọc từng cột trên bảng điện, hiểu ý nghĩa của giá tham chiếu, giá trần, giá sàn, dư mua, dư bán và các loại lệnh giao dịch phổ biến.
